|
|
Les
Grecs sortent du cheval de bois et s'élancent à la conquête de la ville
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
19 recto
illos patefactus ad auras
reddit equus laetique cauo se robore promunt
Thessandrus Sthenelusque duces, et dirus Vlixes,
demissum lapsi per funem, Acamasque Thoasque,
Pelidesque Neoptolemus, primusque Machaon,
et Menelaus et ipse doli fabricator Epeos.
Inuadunt urbem somno uinoque sepultam ;
caeduntur uigiles, portisque patentibus omnis
accipiunt socios atque agmina conscia iungunt.
(II, 259 sqq.)
|
Créuse
tente de retenir Énée ; mais des flammes apparaissent sur la tête d'Ascagne
: Anchise s'émerveille du prodige et décide de suivre Énée
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
22 recto
"Si periturus abis, et nos rape in omnia tecum ;
sin aliquam expertus sumptis spem ponis in armis,
hanc primum tutare domum. Cui paruus Iulus,
cui pater et coniunx quondam tua dicta relinquor ? "
Talia uociferans gemitu tectum omne replebat,
cum subitum dictuque oritur mirabile monstrum.
Namque manus inter maestorumque ora parentum
ecce leuis summo de uertice uisus Iuli
fundere lumen apex, tactuque innoxia mollis
lambere flamma comas et circum tempora pasci.
Nos pauidi trepidare metu, crinemque flagrantem
excutere et sanctos restinguere fontibus ignis.
(II,
634-704)
|
|
|
|
Les
Pénates de Troie apparaissent à Énée endormi
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
28 recto
Nox
erat, et terris animalia somnus habebat ;
effigies
sacrae divom Phrygiique Penates,
quos
mecum a Troia mediisque ex ignibus urbis
extuleram,
visi ante oculos adstare iacentis
in
somnis, multo manifesti lumine, qua se
plena
per insertas fundebat luna fenestras.
(III,
147 sqq.)
|
Énée
et Achate devant Carthage en construction
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
13 recto
Iamque
ascendebant collem, qui plurimus urbi
imminet,
adversasque adspectat desuper arces.
Miratur
molem Aeneas, magalia quondam,
miratur
portas strepitumque et strata viarum.
Instant
ardentes Tyrii pars ducere muros,
molirique
arcem et manibus subvolvere saxa,
pars
optare locum tecto et concludere sulco.
Hic
portus alii effodiunt ; hic alta theatris
fundamenta
locant alii, immanisque columnas
rupibus
excidunt, scaenis decora alta futuris.
(I,
419 sqq)
|
|
http://repository.upenn.edu/
|
Vénus
substitue Cupidon à Ascagne
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
17 recto
At
Cytherea novas artes, nova pectore versat
Consilia,
ut faciem mutatus et ora Cupido
pro
dulci Ascanio veniat, donisque furentem
incendat
reginam, atque ossibus implicet ignem.
(I,
657 sqq.)
|
Didon
offre un sacrifice
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
33 verso
Principio
delubra adeunt, pacemque per aras
exquirunt;
mactant lectas de more bidentis
legiferae
Cereri Phoeboque patrique Lyaeo,
Iunoni
ante omnis, cui vincla iugalia curae.
Ipsa,
tenens dextra pateram, pulcherrima Dido
candentis
vaccae media inter cornua fundit,
aut
ante ora deum pinguis spatiatur ad aras,
instauratque
diem donis, pecudumque reclusis
pectoribus
inhians spirantia consulit exta.
Heu
vatum ignarae mentes ! quid vota furentem,
quid
delubra iuvant ? Est mollis flamma medullas
interea,
et tacitum vivit sub pectore volnus.
(IV,
56 sqq.)
|
|
http://staff3.chat.ru/dido3_.gif
http://commons.wikimedia.org/
http://vergil.classics.upenn.edu/
|
Le
banquet de Didon
MS.
Vat. Lat. 3867
folio
100 verso
Nunc
eadem labente die convivia quaerit,
Iliacosque
iterum demens audire labores
exposcit,
pendetque iterum narrantis ab ore.
(IV,
77 sqq.)
|
Didon
et Énée dans la grotte
MS.
Vat. Lat. 3867
folio
106 recto
Interea
magno misceri murmure caelum
incipit
; insequitur commixta grandine nimbus ;
et
Tyrii comites passim et Troiana iuventus
Dardaniusque
nepos Veneris diversa per agros
tecta
metu petiere ; ruunt de montibus amnes.
Speluncam
Dido dux et Troianus eandem
deveniunt
; prima et Tellus et pronuba Iuno
dant
signum ; fulsere ignes et conscius aether
conubiis,
summoque ulularunt vertice nymphae.
Ille
dies primus leti primusque malorum
causa
fuit ; neque enim specie famave movetur,
nec
iam furtivum Dido meditatur amorem :
coniugium
vocat ; hoc praetexit nomine culpam.
(IV,
159 sqq.)
|
|
|
Didon
tente de retenir Énée
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
36 verso
Dissimulare
etiam sperasti, perfide, tantum
posse
nefas, tacitusque mea decedere terra ?
Nec
te noster amor, nec te data dextera quondam,
nec
moritura tenet crudeli funere Dido ?
(IV,
305 sqq.)
Census
ID 152531
University of Oregon
|
Didon
voit s'éloigner le navire d'Énée
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
39 verso
Regina
e speculis ut primum albescere lucem
vidit,
et aequatis classem procedere velis,
litoraque
et vacuos sensit sine remige portus,
terque
quaterque manu pectus percussa decorum,
flaventesque
abscissa comas. "Pro Iuppiter, ibit
hic"
ait "et nostris inluserit advena regnis ?
Non
arma expedient, totaque ex urbe sequentur,
deripientque
rates alii navalibus ? Ite,
ferte
citi flammas, date vela, impellite remos ! "
(IV,
586 sqq.)
|
http://commons.wikimedia.org
http://repository.upenn.edu/
Census ID 152532
|
|
|
Les
dernière plaintes de Didon sur le bûcher, sur le point de se suicider
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
40recto
At
trepida, et coeptis immanibus effera Dido,
sanguineam
volvens aciem, maculisque trementis
interfusa
genas, et pallida morte futura,
interiora
domus inrumpit limina, et altos
conscendit
furibunda rogos, ensemque recludit
Dardanium,
non hos quaesitum munus in usus.
Hic,
postquam Iliacas vestes notumque cubile
conspexit,
paulum lacrimis et mente morata,
incubuitque
toro, dixitque novissima verba :
"Dulces
exuviae, dum fata deusque sinebant,
accipite
hanc animam, meque his exsolvite curis...
(IV,
642 sqq.)
|
La
mort de Didon et les lamentations de l'assistance
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
41 recto
[...]
atque illam media inter talia ferro
conlapsam
aspiciunt comites, ensemque cruore
spumantem,
sparsasque manus. It clamor ad alta
atria;
concussam bacchatur Fama per urbem.
Lamentis
gemituque et femineo ululatu
tecta
fremunt ; resonat magnis plangoribus aether,
non
aliter, quam si immissis ruat hostibus omnis
Karthago
aut antiqua Tyros, flammaeque furentes
ulmina
perque hominum volvantur perque deorum.
(IV,
663 sqq.)
|
http://commons.wikimedia.org/
http://codex99.com/
http://dic.academic.ru/
Census ID 152534
University of Oregon
|
|
|
L'arrivée
d'Énée et Achate à Cumes ; ils s'approchent de la Sibylle, devant le
temple d'Apollon
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
45 verso
[...]
"Cessas in vota precesque,
Tros"
ait "Aenea ? Cessas ? Neque enim ante dehiscent
attonitae
magna ora domus."
(VI,
51 sqq.)
|
Avec
l'aide de la Sibylle Énée sacrifie aux divinités infernales à l'entrée
de l'Averne
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
46 verso
His actis, propere exsequitur praecepta Sibyllae.
Spelunca alta fuit uastoque immanis hiatu,
scrupea, tuta lacu nigro nemorumque tenebris,
quam super haud ullae poterant impune uolantes
tendere iter pennis -- talis sese halitus atris
faucibus effundens supera ad conuexa ferebat:
unde locum Grai dixerunt nomine Aornon ...
(VI,
236-254).
|
|
|
Énée
et la Sibylle pénètrent dans les enfers
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
47 verso
Ibant
obscuri sola sub nocte per umbram,
perque
domos Ditis vacuas et inania regna :
quale
per incertam lunam sub luce maligna
est
iter in silvis, ubi caelum condidit umbra
Iuppiter,
et rebus nox abstulit atra colorem.
Vestibulum
ante ipsum, primisque in faucibus Orci
Luctus
et ultrices posuere cubilia Curae ;
pallentesque
habitant Morbi, tristisque Senectus,
et
Metus, et malesuada Fames, ac turpis Egestas,
terribiles
visu formae: Letumque, Labosque ;
tum
consanguineus Leti Sopor, et mala mentis
Gaudia,
mortiferumque adverso in limine Bellum,
ferreique
Eumenidum thalami, et Discordia demens,
vipereum
crinem vittis innexa cruentis.
(VI,
268 sqq.)
|
Énée
observe comment la Sibylle apaise Cerbère
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
48 verso
Cerberus
haec ingens latratu regna trifauci
personat,
adverso recubans immanis in antro.
Cui
vates, horrere videns iam colla colubris,
melle
soporatam et medicatis frugibus offam
obicit.
Ille fame rabida tria guttura pandens
corripit
obiectam, atque immania terga resolvit
fusus
humi, totoque ingens extenditur antro.
(VI,
417 sqq.)
|
|
Minos
décide du sort des victimes de morts prématurées
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
48 verso (détail)
Continuo
auditae voces, vagitus et ingens,
infantumque
animae flentes in limine primo,
quos
dulcis vitae exsortes et ab ubere raptos
abstulit
atra dies et funere mersit acerbo ;
hos
iuxta falso damnati crimine mortis.
Nec
vero hae sine sorte datae, sine iudice, sedes :
quaesitor
Minos urnam movet ; ille silentum conciliumque vocat vitasque et crimina
discit.
(VI,
426 sqq.)
|
|
|
|
Énée
et la Sibylle rencontrent Déiphobe
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
49 recto
(VI,
494 sqq.)
Tisiphone
veille à la porte du Tartare
Respicit
Aeneas subito, et sub rupe sinistra
moenia
lata videt, triplici circumdata muro,
quae
rapidus flammis ambit torrentibus amnis,
Tartareus
Phlegethon, torquetque sonantia saxa.
Porta
adversa ingens, solidoque adamante columnae,
vis
ut nulla virum, non ipsi exscindere bello
caelicolae
valeant; stat ferrea turris ad auras,
Tisiphoneque
sedens, palla succincta cruenta,
vestibulum
exsomnis servat noctesque diesque,
(VI,
548 sqq.)
|
La
Sibylle montre à Énée l'endroit où il doit déposer le rameau d'or, à
l'entrée de l'Élysée
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
52recto
Occupat
Aeneas aditum, corpusque recenti
spargit
aqua, ramumque adverso in limine figit.
His
demum exactis, perfecto munere divae,
devenere
locos laetos et amoena virecta
fortunatorum
nemorum sedesque beatas.
Largior
hic campos aether et lumine vestit
purpureo,
solemque suum, sua sidera norunt.
(VI,
635 sqq.)
|
http://repository.upenn.edu/
Census ID 152543
http://www.mae.u-paris10.fr/
http://bildindex.de/
|
|
|
Énée
et la Sibylle sont guidés par Musée - Énée salue Anchise
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
53 verso
"Dicite,
felices animae, tuque, optime vates,
quae
regio Anchisen, quis habet locus ? Illius ergo
venimus,
et magnos Erebi transnavimus amnes."
Atque
huic responsum paucis ita reddidit heros :
"Nulli
certa domus; lucis habitamus opacis,
riparumque
toros et prata recentia rivis
incolimus.
Sed vos, si fert ita corde voluntas,
hoc
superate iugum; et facili iam tramite sistam."
Dixit,
et ante tulit gressum, camposque nitentis
desuper
ostentat; dehinc summa cacumina linquunt.
(VI,
669 sqq.)
|
|
Les
âmes boivent l'eau du Léthé
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
53 verso (détail)
Tum
pater Anchises : "Animae, quibus altera fato
corpora
debentur, Lethaei ad fluminis undam
securos
latices et longa oblivia potant".
(VI,
713 sqq.)
|
|
Anchise,
Énée et la Sibylle : les adieux à la Porte d'ivoire
MS.
Vat. Lat. 3225
folio
57recto
Quae
postquam Anchises natum per singula duxit,
incenditque
animum famae venientis amore,
exin
bella viro memorat quae deinde gerenda,
Laurentisque
docet populos urbemque Latini,
et
quo quemque modo fugiatque feratque laborem.
Sunt
geminae Somni portae, quarum altera fertur
ornea,
qua veris facilis datur exitus umbris ;
altera
candenti perfecta nitens elephanto,
sed
falsa ad caelum mittunt insomnia Manes.
His
ubi tum natum Anchises unaque Sibyllam
prosequitur
dictis, portaque emittit eburna,
ille
viam secat ad naves sociosque revisit.
Tum
se ad Caietae recto fert litore portum.
(VI,
888 - 900)
|
